در این مقاله به دنبال چه هستید؟
بخش اول: زردی نوزاد چیست؟
زردی نوزاد ناشی از افزایش بیلیروبین غیرمستقیم (unconjugated bilirubin) است که به علت عملکرد هنوز بالغنشده کبد و تعداد بالاتر گلبولهای قرمز در نوزاد دیده میشود. این حالت در اکثر نوزادان سالم طی چند روز اول بهوجود میآید و بهصورت طبیعی خودبهخود فروکش میکند (zردی فیزیولوژیک).
علل اصلی زردی نوزاد:
-
افزایش تولید بیلیروبین در بدو تولد
-
بلوغ ناکامل آنزیمهای کبدی
-
تاخیر در دفع بیلیروبین از طریق روده
-
تغذیه ناکافی (خصوصاً در روزهای اول)
انواع زردی نوزاد
۱. زردی فیزیولوژیک: رایجترین نوع که در روزهای اول بروز میکند و معمولاً بیضرر است.
۲. زردی شیردهی (Breastfeeding jaundice): ناشی از دریافت ناکافی شیر مادر در روزهای اول است.
۳. زردی شیر مادر (Breast milk jaundice): نوعی زردی که در هفته دوم بروز میکند و ممکن است تا چند هفته طول بکشد.
بخش دوم: نقش شیر مادر در مدیریت زردی
شیر مادر بهترین منبع تغذیه برای نوزاد است؛ اما دو جنبه نسبت به زردی وجود دارد:
۱. شیردهی ناکافی و زردی
اگر نوزاد در روزهای اول به اندازه کافی شیر دریافت نکند، دفع مدفوع (و همراه آن بیلیروبین) کم میشود.
این وضعیت باعث افزایش جذب مجدد بیلیروبین از روده و در نتیجه افزایش زردی میشود.
راهکار:
-
افزایش دفعات شیردهی تا ۸–۱۲ بار در ۲۴ ساعت
-
کمک گرفتن از مشاور شیردهی برای اصلاح درست مکیدن و latch
-
مراقبت ویژه در نوزادان نارس یا نوزادانی که وزن زیادی را از دست دادهاند
این اقدام باعث افزایش میزان دفع بیلیروبین و کاهش زردی میشود.
۲. فواید شیر مادر برای کاهش زردی
بر خلاف باور رایج، شیردهی منظم و صحیح میتواند به کاهش سطح بیلیروبین کمک کند، زیرا:
✔ با تحریک حرکات روده دفع بیلیروبین را افزایش میدهد.
✔ باعث هیدراتاسیون بهتر نوزاد میشود (کمآبی میتواند بیلیروبین را افزایش دهد).
✔ اطمینان از کالری کافی و پیشگیری از وزنگیری ضعیف که خود عامل تشدید زردی است.
آغوز شیر مادر در روزهای اول بهعنوان یک ملین طبیعی عمل میکند و دفع مکونیوم (اولین مدفوع نوزاد) را سریعتر میکند که بیلیروبین را کمتر در بدن نگه میدارد.
بخش سوم: مکانیسمهای علمی شیر مادر در کاهش زردی
۱. اثرات هضم و دفع
شیردهی منظم باعث افزایش حرکات رودهای میشود که دفع بیلیروبین را افزایش میدهد.
هرچه دفع مکونیوم سریعتر باشد، بیلیروبین کمتر جذب مجدد میشود و سطح آن در خون کاهش مییابد.
۲. میکروبیوم روده
مطالعات نشان دادهاند که اجزای مفید میکروبیوتای شیر مادر (مانند Lactobacillus و Bifidobacterium) میتوانند به رشد میکروفلور سالم در روده کمک کنند، که باعث کاهش جذب بیلیروبین در روده و بهبود وضعیت زردی میشود.
۳. اثرات بیوشیمیایی شیر مادر
ترکیبات فعال بیولوژیک در شیر مادر (پروتئینها، لاکتوز، لیپیدها و آنزیمها) با افزایش فعالیتهای متابولیک در روده و کبد نوزاد میتوانند به متابولیسم بیلیروبین کمک کنند.
بخش چهارم: شیردهی صحیح برای کاهش زردی نوزاد
۱. دفعات شیردهی
توصیه میشود نوزاد را 8–12 بار در ۲۴ ساعت شیر دهید. این کار باعث افزایش دفع مدفوع، کاهش وزنگیری نامناسب و در نهایت کاهش زردی میشود.
۲. ارزیابی Latch و نحوه مکیدن
مشکل در گرفتن پستان میتواند باعث دریافت ناکافی شیر شود. یک lactation consultant میتواند به بهبود latch و افزایش دریافت شیر کمک کند.
۳. افزایش آگاهی والدین
اطلاعرسانی به والدین درباره تفاوت بین زردی شیردهی و زردی شیر مادر؛ درمانها و زمان مناسب ارزیابی پزشکی — مهمترین گام در پیشگیری از بدفهمی و قطع بیمورد شیردهی است.
بخش پنجم: آیا همیشه ادامه شیردهی کمک میکند؟
در بیشتر موارد، پاسخ بله است — ادامه شیردهی و افزایش دفعات آن به کاهش زردی کمک میکند.
اما در صورتهایی که نوزاد:
✔ نتواند بهخوبی شیر بخورد
✔ دچار بیاختیاری شدید بیلیروبین باشد
✔ دچار زردی بسیار بالا یا عوارض دیگر باشد
پزشک ممکن است موقتاً توصیه به جایگزینی با شیر دوشیده شده یا مکملهای غذایی بدهد تا وضعیت تثبیت شود، بدون اینکه بهطور کامل شیر مادر قطع شود.
بخش ششم: زردی شیر مادر (Breast Milk Jaundice)
این وضعیت، نوعی زردی است که معمولاً بعد از هفته اول زندگی در نوزادانی که فقط شیر مادر میخورند دیده میشود. علت اصلی هنوز مشخص نیست، اما ممکن است عامل یا فاکتورهایی در شیر مادر باعث تاخیر در متابولیسم بیلیروبین شوند.
ویژگیها:
-
معمولاً بیخطر است و خودبهخود برطرف میشود
-
نیازی به قطع شیردهی نیست مگر در موارد بسیار نادر
-
بررسی سطح بیلیروبین و پیگیری پزشکی لازم است
بخش هفتم: پژوهشهای علمی درباره شیر مادر و زردی
مطالعات بالینی نشان دادهاند که:
✅ برنامههای حمایتی شیردهی باعث کاهش سطح بیلیروبین، کاهش مدت اقامت در NICU و کاهش نرخ بازگشت به بیمارستان میشوند.
✅ ارتباط مستقیم بین شیردهی صحیح و کاهش شدت زردی وجود دارد، مخصوصاً در هفته اول.
جمعبندی نهایی و نتیجهگیری
در مجموع، شیردهی با شیر مادر یکی از موثرترین روشها برای کاهش زردی نوزاد به شمار میآید زمانی که بهصورت صحیح انجام شود. فواید آن نهتنها برای کاهش بیلیروبین بلکه برای سلامت کلی نوزاد، رشد سیستم ایمنی و بهبود سلامت روانی مادر و کودک اثبات شده است
بدون دیدگاه