مکانیسم بیلی روبین در ایجاد زردی در نوزادان

شناخت مکانیسم بیلی روبین در درمان زردی

بیلی روبین كونژوگه می تواند نزدیک به مجرای صفراوی سلولی تولید شود. به همین دلیل به سرعت می تواند به داخل صفرا ترشح شود. برخی از انواع داروهای كونژوگه، همچنین بعضی از داروهای ضد سرطان را به صورت تغییر نیافته می توانند منجر به هیپربیلی روبینمی كونژوگه و ایجاد زردی گردند كه بعنوان مدلی از سندرم دوبین – جانسون از آنها استفاده می شود.

به تازگی ثابت شده است كه سندرم دوبین – جانسون در انسان نیز بعلت جهش در ژن MRP2 به وجود می آید. بیلی روبین كونژوگه به صورت محلول در آب است و باید توسط سلول كبدی با صرف انرژی به درون كانالیكول های ریز صفراوی كه از مقابل هم قرار گرفتن دو سلول كبدی به وجود می آیند ترشح گردد.

صفرا به صورت طبیعی حاوی كمتر از 5% بیلی روبین غیر كونژوگه 7% بیلی روبین مونوكونژوگه 90% بیلی روبین دی كونژوگه می باشد

عبور بیلی روبین از مجاری صفراوی تا محل آمپول واتر

بیلی روبین مستقیم در آب محلول است و باید از كانالیكول های صفراوی عبور کند. این بیلی روبین ها توسط كانال هپاتیک و عبور از مجرای سیستیک به کیسه صفرا رفته و در زمان مناسب با انقباض کیسه صفرا از مجرای مشترک گذشته و در محل آمپول واتر که در دومین قسمت اثنی عشر روده باریک قرار دارد وارد شود.

بیلی روبین دی گلوكورونید در صفرا به صورت بیلی روبین کونژوگه و محلول در آب است و از روده قابل جذب نیست. بیلی روبین کونژوگه توسط بتاگلیكورونیداز آزاد شده از باکتری های موجود در كولون، هیدرولیز می شود و به اوروبیلینوژن تبدیل می گردد. این مواد به سادگی از روده باریک جذب می شوند و به وسیله جریان خون ورید باب وارد کبد می گردند و پس از آن دوباره به صفرا ترشح می شوند و بدین ترتیب یک چرخه روده کبد را طی می کنند.

مقداری از اوروبیلینوژن كه توسط كبد برداشته نمی شود. وارد چرخه گردش خون عمومی می شود. و توسط کلیه ها حذف می گردد. مقدار اوروبیلینوژن ادرار به طور طبیعی بیش از mg/dl 4 نمی باشد.

دفع کلیوی بیلی روبین کونژوگه

مکانیسم بیلی روبین غیر كونژوگه با هر غلظتی كه در پلاسما وجود داشته باشد به گونه ای است که نمی تواند در ادرار ترشح شود زیرا آنقدر محكم به آلبومین متصل شده است که از گلومرول فیلتر نمی شود و برای ترشح كلیوی آن از توبول كلیوی هیچگونه مکانیسمی وجود ندارد.

در مقابل بیلی روبین كونژوگه قطبی، بسیار ضعیف تر به آلبومین متصل می شود و به راحتی از گلومرول ها فیلتره می شود.

مکانیسم بیلی‌روبین در ایجاد زردی نوزادان

1 –  آشنایی با بیلی‌روبین و نحوه تولید آن

بیلی‌روبین ماده‌ای زردرنگ است که در اثر تجزیه هموگلوبین موجود در گلبول‌های قرمز خون تولید می‌شود. گلبول‌های قرمز پس از پایان عمر خود در بدن تخریب می‌شوند و هموگلوبین آن‌ها به بیلی‌روبین تبدیل می‌گردد. این بیلی‌روبین در ابتدا به صورت غیرکونژوگه (غیرمستقیم) است که در آب محلول نیست.

• بیلی‌روبین غیرکونژوگه از طریق خون و با اتصال به آلبومین به کبد منتقل می‌شود. در سلول‌های کبدی، آنزیمی به نام UGT1A1 بیلی‌روبین را به شکل کونژوگه (مستقیم) تبدیل می‌کند که در آب محلول است.

• بدفع بیلی‌روبین از بدن

بیلی‌روبین کونژوگه از طریق صفرا وارد روده می‌شود و در نهایت همراه با مدفوع و تا حدی از طریق ادرار از بدن دفع می‌شود. این فرآیند باعث می‌شود مقدار بیلی‌روبین در خون در حد طبیعی باقی بماند.

3 – مکانیسم ایجاد زردی در نوزادان

زردی نوزادان زمانی رخ می‌دهد که میزان بیلی‌روبین در خون افزایش پیدا کند و باعث زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها شود.

• افزایش تولید بیلی‌روبین

نوزادان تعداد بیشتری گلبول قرمز دارند و عمر این گلبول‌ها نیز کوتاه‌تر است. بنابراین پس از تولد مقدار زیادی از گلبول‌های قرمز تخریب می‌شود و بیلی‌روبین بیشتری تولید می‌گردد.

• کاهش توانایی کبد در دفع بیلی‌روبین

کبد نوزاد در روزهای اول زندگی هنوز به طور کامل بالغ نشده است و آنزیم‌های لازم برای تبدیل بیلی‌روبین غیرکونژوگه به کونژوگه فعالیت کمتری دارند. همچنین فلور طبیعی روده که در تبدیل و دفع بیلی‌روبین نقش دارد هنوز کامل شکل نگرفته است.

به همین دلیل در بسیاری از نوزادان بین روز دوم تا پنجم پس از تولد افزایش خفیف بیلی‌روبین دیده می‌شود که به آن زردی فیزیولوژیک نوزادان گفته می‌شود. در بیشتر موارد مقدار بیلی‌روبین کمتر از حدود 5 تا 10 میلی‌گرم در دسی‌لیتر است و با تکامل عملکرد کبد طی حدود دو هفته اول زندگی به تدریج کاهش یافته و به حالت طبیعی بازمی‌گردد.

در مواردی که سطح بیلی‌روبین بیش از حد افزایش پیدا کند، ممکن است نیاز به درمان وجود داشته باشد. بیشترین روش درمان فتوتراپی (دستگاه زردی نوزاد) است که با کمک نور مخصوص، بیلی‌روبین را به شکلی تبدیل می‌کند که راحت‌تر از بدن دفع شود. در موارد شدیدتر ممکن است از روش تعویض خون برای کاهش سریع سطح بیلی‌روبین استفاده شود.

نتیجه‌گیری

در مجموع، بیلی‌روبین حاصل روند طبیعی تجزیه گلبول‌های قرمز است، اما در نوزادان به دلیل نابالغ بودن سیستم کبدی و افزایش تولید آن، ممکن است سطح آن از مقدار طبیعی که معمولاً کمتر از 5 تا 10 میلی‌گرم در دسی‌لیتر است، فراتر رود. با تکامل عملکرد کبد طی دو هفته نخست زندگی، میزان بیلی‌روبین معمولاً به محدوده طبیعی بزرگسالان بازمی‌گردد.

هرچند، تجمع بیش از حد بیلی‌روبین می‌تواند منجر به زردی نوزادی شود که نیازمند پایش و درمان زردی نوزاد به‌موقع است. فتوتراپی رایج‌ترین و مؤثرترین روش درمانی محسوب می‌شود، اما در موارد شدید که پاسخ کافی به نوردرمانی مشاهده نشود، روش تعویض خون برای کاهش سریع سطح بیلی‌روبین به‌کار می‌رود. بنابراین، شناخت مکانیسم بیلی‌روبین و مداخله درمانی مناسب نقش حیاتی در پیشگیری از عوارض احتمالی زردی نوزادان دارد.