در این مقاله به دنبال چه هستید؟
زردی نوزادان؛ راهنمای کامل و علمی برای والدین
از علت و تشخیص تا درمان و پیشگیری
کلمه کلیدی اصلی: زردی نوزادان
کلمات کلیدی مرتبط: درمان زردی نوزاد، فتوتراپی نوزاد، چه زمانی زردی خطرناک است، اجاره دستگاه زردی، بیلی روبین نوزاد
زردی نوزادان چیست؟
زردی نوزادان یکی از شایعترین مشکلات روزهای ابتدایی تولد است که معمولاً با زرد شدن پوست و سفیدی چشمها شناخته میشود. این تغییر رنگ به دلیل افزایش مادهای به نام بیلیروبین در خون نوزاد ایجاد میشود.
بیلیروبین حاصل تجزیه طبیعی گلبولهای قرمز است. در بدن افراد بالغ، کبد این ماده را بهراحتی پردازش کرده و از طریق صفرا دفع میکند؛ اما در نوزادان، بهویژه در روزهای اول تولد، کبد هنوز به بلوغ کامل نرسیده و ممکن است نتواند بیلیروبین اضافی را بهخوبی دفع کند. نتیجه این فرایند، بروز زردی است.
بیلیروبین چگونه در بدن نوزاد افزایش مییابد؟
نوزادان در مقایسه با بزرگسالان:
-
تعداد بیشتری گلبول قرمز دارند
-
گلبولهای قرمز آنها عمر کوتاهتری دارد
-
کبد آنها هنوز تکامل نیافته است
این سه عامل باعث میشود بیلیروبین بیشتری تولید شود و همزمان، توانایی دفع آن کاهش یابد. اگر این تعادل به هم بخورد، سطح بیلیروبین خون بالا میرود و زردی ظاهر میشود.
زردی نوزاد از کجا شروع میشود؟
زردی معمولاً به صورت تدریجی و از بالا به پایین در بدن نوزاد دیده میشود:
-
ابتدا صورت و سفیدی چشمها
-
سپس قفسه سینه
-
بعد شکم
-
و در نهایت دستها و پاها
هرچه زردی به اندامهای پایینتر برسد، نشاندهنده شدت بیشتر زردی است و نیاز به بررسی فوریتری دارد.
تشخیص زردی نوزاد چگونه انجام میشود؟
مشاهده زردی با چشم غیرمسلح میتواند نشانه اولیه باشد، اما برای تشخیص دقیق کافی نیست.
روشهای تشخیص زردی:
✔️ اندازهگیری بیلیروبین از روی پوست (بیلیچک)
-
بدون درد
-
بدون خونگیری
-
مناسب برای بررسی اولیه
✔️ آزمایش بیلیروبین خون
-
دقیقترین روش تشخیص
-
مبنای تصمیمگیری درمانی
✔️ بررسیهای تکمیلی (در صورت نیاز)
-
آزمایش گروه خونی مادر و نوزاد
-
بررسی عفونتها
-
آزمایش عملکرد تیروئید
-
آزمایشهای کبدی
تمام این اقدامات باید تحت نظر پزشک متخصص کودکان انجام شود.
چرا نوزاد دچار زردی میشود؟
زردی نوزادان میتواند علل مختلفی داشته باشد که مهمترین آنها عبارتاند از:
1. زردی فیزیولوژیک (طبیعی)
شایعترین نوع زردی که معمولاً:
-
از روز دوم یا سوم تولد شروع میشود
-
در روز چهارم به اوج میرسد
-
تا پایان هفته اول کاهش مییابد
این نوع زردی معمولاً بیخطر است.
2. ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد
در برخی موارد، تفاوت گروه خونی یا Rh بین مادر و نوزاد باعث تخریب سریعتر گلبولهای قرمز نوزاد و افزایش شدید بیلیروبین میشود. این نوع زردی میتواند شدید و زودرس باشد و نیاز به درمان فوری دارد.
3. نقصهای آنزیمی (مانند G6PD)
کمبود برخی آنزیمها در کبد نوزاد میتواند باعث افزایش تخریب گلبولهای قرمز و بروز زردی شدید شود. این نوع زردی معمولاً ارثی است.
4. عفونتهای نوزادی
عفونتهای مادرزادی یا عفونتهایی که در روزهای اول تولد ایجاد میشوند، یکی از علل مهم زردی غیرطبیعی هستند و باید سریعاً بررسی شوند.
5. اختلالات هورمونی
کمکاری تیروئید یکی از علل مهم زردی طولکشیده در نوزادان است که خوشبختانه با تشخیص زودهنگام قابل درمان است.
زردی ناشی از شیر مادر
برخی نوزادان پس از هفته اول تولد دچار نوعی زردی میشوند که به آن زردی شیر مادر گفته میشود. این نوع زردی:
-
معمولاً خفیف است
-
در هفته دوم و سوم به اوج میرسد
-
اغلب بیخطر است
❗ قطع کامل شیردهی توصیه نمیشود. در صورت لزوم، ممکن است با نظر پزشک یک یا دو وعده شیر خشک جایگزین شود.
چه زمانی زردی نوزاد خطرناک است؟
زردی زمانی خطرناک محسوب میشود که:
-
در 24 ساعت اول تولد ظاهر شود
-
به سرعت شدیدتر شود
-
به دستها و پاها برسد
-
یا همراه با علائم غیرطبیعی باشد
علائم هشداردهنده زردی خطرناک:
-
خوابآلودگی شدید
-
بیقراری غیرعادی
-
مکیدن ضعیف یا شیر نخوردن
-
گریههای زیر و جیغمانند
-
تشنج
-
کاهش شنوایی
⚠️ زردی شدید و درماننشده میتواند منجر به آسیب مغزی دائمی (کرنیکتروس) شود.
درمان زردی نوزاد چگونه است؟
انتخاب روش درمان به عوامل زیر بستگی دارد:
-
سن نوزاد
-
عدد بیلیروبین
-
علت زمینهای زردی
فتوتراپی (نوردرمانی)
مهمترین و مؤثرترین روش درمان زردی نوزادان
در فتوتراپی:
-
نور آبی با طول موج مشخص به پوست نوزاد تابانده میشود
-
بیلیروبین به شکلی تبدیل میشود که از طریق ادرار و مدفوع دفع گردد
❌ استفاده از نور مهتابی خانگی کاملاً نادرست و خطرناک است.
فتوتراپی در بیمارستان یا منزل؟
در موارد خفیف تا متوسط، با نظر پزشک میتوان فتوتراپی را در منزل انجام داد.
مزایای فتوتراپی در منزل:
-
جلوگیری از بستری غیرضروری
-
کاهش استرس نوزاد و والدین
-
امکان شیردهی مداوم
-
صرفهجویی در هزینهها
اجاره دستگاه زردی نوزاد
یکی از روشهای رایج و کاربردی، اجاره دستگاه فتوتراپی نوزاد است. این دستگاهها:
-
استاندارد پزشکی دارند
-
آموزش استفاده به والدین داده میشود
-
تحت پشتیبانی و گارانتی هستند
این روش یکی از سریعترین و ایمنترین راههای درمان زردی نوزاد محسوب میشود.
در چه مواردی تعویض خون لازم است؟
در زردیهای بسیار شدید که به فتوتراپی پاسخ نمیدهند، ممکن است تعویض خون انجام شود. این روش تنها در شرایط خاص و در مراکز درمانی مجهز انجام میشود.
شیوع زردی نوزادان
-
حدود ۶۰٪ نوزادان سالم
-
حدود ۸۰٪ نوزادان نارس
در هفته اول زندگی درجاتی از زردی را تجربه میکنند.
جنسیت نوزاد (دختر یا پسر) تأثیری در بروز زردی ندارد.
پیشگیری از تشدید زردی نوزاد
-
شیردهی مکرر و منظم
-
توجه ویژه به 72 ساعت اول تولد
-
مراجعه زودهنگام در صورت مشاهده زردی
-
انجام آزمایشهای توصیهشده توسط پزشک
باورهای اشتباه درباره زردی نوزاد
برخی روشها نهتنها مفید نیستند، بلکه خطرناکاند:
❌ آب قند
❌ ترنجبین
❌ شیرخشت
❌ حجامت
این موارد میتوانند باعث عفونت، تأخیر درمان و تشدید زردی شوند.
زردی طولکشیده به چه معناست؟
اگر زردی بیش از دو هفته ادامه داشته باشد، باید علل زمینهای مانند:
-
زردی شیر مادر
-
کمکاری تیروئید
-
عفونت ادراری
-
نقصهای آنزیمی
بررسی شوند.
آیا بارداری یا تغذیه مادر تأثیر دارد؟
-
در دوران بارداری راه پیشگیری مستقیمی وجود ندارد
-
در ناسازگاری Rh، تزریق آمپول رگام انجام میشود
-
رژیم غذایی مادر تأثیر مستقیمی بر زردی نوزاد ندارد
-
مهمترین نکته، شیردهی منظم است
جمعبندی نهایی
زردی نوزادان یک مشکل شایع اما قابل کنترل و درمانپذیر است. تشخیص بهموقع، پیگیری پزشکی و استفاده از روشهای علمی مانند فتوتراپی، از بروز عوارض جدی جلوگیری میکند.
بدون دیدگاه