در این مقاله به دنبال چه هستید؟
مقدمه
زردی نوزاد یکی از شایعترین مشکلات دوران نوزادی است که تقریباً در بیش از نیمی از نوزادان تازهمتولدشده مشاهده میشود. در بسیاری از موارد، زردی خفیف و موقتی است و بدون درمان خاصی برطرف میشود. اما در برخی شرایط، زردی میتواند نشانه یک مشکل جدی در بدن نوزاد باشد. یکی از مهمترین و خطرناکترین علل زردی شدید نوزادان، ناسازگاری خونی بین مادر و نوزاد است.
زردی ناشی از ناسازگاری خونی اگر بهموقع تشخیص داده نشود و درمان مناسب انجام نگیرد، میتواند منجر به افزایش شدید بیلیروبین، آسیب مغزی، اختلالات عصبی دائمی و حتی مرگ نوزاد شود. به همین دلیل آشنایی والدین و کادر درمان با این نوع زردی اهمیت بسیار زیادی دارد.
در این مقاله بهصورت کامل و بهروز به بررسی زردی ناشی از ناسازگاری خونی در نوزادان، علل ایجاد، انواع، علائم، روشهای تشخیص، درمان و راههای پیشگیری میپردازیم.
زردی نوزاد چیست؟
زردی نوزاد حالتی است که در آن رنگ پوست و سفیدی چشم نوزاد به رنگ زرد تغییر میکند. این تغییر رنگ به دلیل افزایش مادهای به نام بیلیروبین در خون نوزاد رخ میدهد. بیلیروبین حاصل تجزیه طبیعی گلبولهای قرمز خون است. در حالت طبیعی، کبد بیلیروبین را پردازش کرده و از طریق مدفوع و ادرار از بدن دفع میکند.
در نوزادان تازهمتولدشده، کبد هنوز بهطور کامل تکامل نیافته است و از طرفی، گلبولهای قرمز نوزاد سریعتر از بزرگسالان تجزیه میشوند. این عوامل باعث میشود سطح بیلیروبین در خون نوزاد افزایش پیدا کند و زردی ایجاد شود.
ناسازگاری خونی به چه معناست؟
ناسازگاری خونی زمانی اتفاق میافتد که گروه خونی یا فاکتور Rh مادر با نوزاد متفاوت باشد و سیستم ایمنی مادر علیه گلبولهای قرمز نوزاد واکنش نشان دهد. در این شرایط، بدن مادر آنتیبادیهایی تولید میکند که میتوانند از طریق جفت وارد بدن جنین شوند و باعث تخریب گلبولهای قرمز نوزاد شوند.
تخریب سریع گلبولهای قرمز منجر به آزاد شدن مقدار زیادی بیلیروبین میشود. اگر بدن نوزاد نتواند این حجم از بیلیروبین را دفع کند، زردی شدید و خطرناک ایجاد خواهد شد.
انواع ناسازگاری خونی در نوزادان
ناسازگاری Rh
ناسازگاری Rh یکی از شدیدترین و خطرناکترین انواع ناسازگاری خونی است. این نوع ناسازگاری زمانی رخ میدهد که مادر دارای Rh منفی و نوزاد دارای Rh مثبت باشد. در این حالت، بدن مادر Rh مثبت جنین را بهعنوان یک عامل بیگانه شناسایی میکند و علیه آن آنتیبادی میسازد.
در بارداری اول معمولاً مشکل شدید ایجاد نمیشود، اما در بارداریهای بعدی، آنتیبادیهای تولیدشده میتوانند به جنین آسیب جدی وارد کنند. این آسیبها شامل تخریب شدید گلبولهای قرمز، کمخونی شدید، زردی شدید و در موارد بسیار وخیم، تجمع مایع در بدن جنین (هیدروپس فتالیس) است.
ناسازگاری ABO
ناسازگاری ABO شایعتر از ناسازگاری Rh است، اما معمولاً شدت کمتری دارد. این نوع ناسازگاری زمانی اتفاق میافتد که مادر گروه خونی O داشته باشد و نوزاد گروه خونی A یا B داشته باشد. آنتیبادیهای طبیعی موجود در خون مادر میتوانند باعث تخریب گلبولهای قرمز نوزاد شوند.
زردی ناشی از ناسازگاری ABO معمولاً زودتر از زردی طبیعی ظاهر میشود، اما اغلب به درمانهای سادهتر مانند فتوتراپی پاسخ خوبی میدهد.
ناسازگاریهای خونی نادر
علاوه بر سیستم ABO و Rh، برخی آنتیژنهای خونی دیگر مانند Kell، Duffy و Kidd نیز میتوانند باعث ناسازگاری خونی شوند. این موارد کمتر شایع هستند، اما در صورت بروز میتوانند منجر به زردی شدید و کمخونی قابل توجه شوند.
علائم و نشانههای زردی ناشی از ناسازگاری خونی
زردی ناشی از ناسازگاری خونی معمولاً زودتر از زردی فیزیولوژیک ظاهر میشود و شدت بیشتری دارد. مهمترین علائم این نوع زردی عبارتاند از:
زرد شدن پوست نوزاد که معمولاً از صورت شروع شده و بهسرعت به سایر قسمتهای بدن گسترش مییابد.
زردی شدید سفیدی چشمها.
بیحالی، خوابآلودگی بیش از حد و کاهش واکنش نوزاد.
ضعف در مکیدن شیر و کاهش اشتها.
گریههای ضعیف یا غیرطبیعی.
رنگپریدگی ناشی از کمخونی.
بزرگ شدن کبد و طحال در موارد شدید.
در صورت عدم درمان، خطر بروز عارضهای به نام کرنیکتروس وجود دارد که نوعی آسیب مغزی ناشی از تجمع بیلیروبین در مغز است.
تفاوت زردی ناسازگاری خونی با زردی طبیعی
زردی فیزیولوژیک معمولاً پس از روز دوم یا سوم تولد ظاهر میشود و شدت آن کم تا متوسط است. این نوع زردی بهتدریج کاهش مییابد و اغلب بدون عارضه خاصی برطرف میشود.
در مقابل، زردی ناشی از ناسازگاری خونی معمولاً در ۲۴ ساعت اول تولد ظاهر میشود، بهسرعت شدت میگیرد و بدون درمان مناسب میتواند بسیار خطرناک باشد.
روشهای تشخیص زردی ناشی از ناسازگاری خونی
تشخیص زودهنگام نقش بسیار مهمی در پیشگیری از عوارض دارد. پزشک معمولاً با بررسی سابقه بارداری، گروه خونی مادر و نوزاد و انجام آزمایشهای خون، این نوع زردی را تشخیص میدهد.
اندازهگیری سطح بیلیروبین خون، بررسی هموگلوبین، تست کومبس مستقیم و آزمایش گروه خونی از مهمترین روشهای تشخیصی هستند.
درمان زردی ناشی از ناسازگاری خونی
فتوتراپی (نوردرمانی)
اولین و رایجترین روش درمان، فتوتراپی است. در این روش، نوزاد تحت تابش نور آبی مخصوص قرار میگیرد. این نور باعث تبدیل بیلیروبین به شکلی میشود که راحتتر از بدن دفع شود. در موارد ناسازگاری خونی معمولاً از فتوتراپی شدید یا دستگاههای پیشرفتهتر استفاده میشود.
تعویض خون
در موارد بسیار شدید که سطح بیلیروبین بسیار بالا است یا فتوتراپی مؤثر واقع نمیشود، تعویض خون انجام میشود. این روش باعث کاهش سریع بیلیروبین و حذف آنتیبادیهای مضر از خون نوزاد میشود.
تزریق ایمونوگلوبولین
در برخی موارد خاص، تزریق ایمونوگلوبولین میتواند سرعت تخریب گلبولهای قرمز را کاهش داده و از نیاز به تعویض خون جلوگیری کند.
عوارض عدم درمان بهموقع
در صورت عدم تشخیص و درمان سریع، زردی ناشی از ناسازگاری خونی میتواند منجر به آسیبهای جدی و دائمی شود، از جمله آسیب مغزی، اختلالات شنوایی، مشکلات حرکتی، تشنج و عقبماندگی ذهنی.
پیشگیری از زردی ناشی از ناسازگاری خونی
تعیین گروه خونی مادر در دوران بارداری، تزریق آمپول ضد Rh به مادران Rh منفی، مراقبتهای منظم دوران بارداری و بررسی دقیق نوزاد پس از تولد از مهمترین راههای پیشگیری هستند.
جمعبندی
زردی ناشی از ناسازگاری خونی یکی از مهمترین علل زردی شدید و خطرناک در نوزادان است. تشخیص زودهنگام، درمان بهموقع و آگاهی والدین نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض جدی این بیماری دارند. با پیشرفت روشهای درمانی و استفاده از تجهیزات مدرن، امروزه امکان کنترل و درمان مؤثر این نوع زردی فراهم شده است.
بدون دیدگاه